Αδελφική αντιζηλία: Κατανόηση του φαινομένου και τρόποι αντιμετώπισης

Συντάκτης andri 06/01/2016 0 Σχόλια

 


 

Αν έχετε περισσότερα από ένα παιδιά ή αν εσείς έχετε αδέλφια, πιθανότατα έχετε έρθει κι εμπειρικά αντιμέτωποι με την έννοια της αδελφικής αντιζηλίας. Με τον όρο αυτό αναφερόμαστε στην αντιπαλότητα ή το συναίσθημα του ανταγωνισμού μεταξύ των παιδιών μιας οικογένειας. Το φαινόμενο αυτό σχετίζεται με την αίσθηση ότι οι «συναισθηματικοί πόροι» της οικογένειας αρχίζουν να περιορίζονται με την άφιξη νέων μελών και  μπορεί να αναπτυχθεί μεταξύ αδελφιών του ίδιου ή του αντίθετου φύλου και οποιασδήποτε ηλικίας.  

Όταν μιλάμε για παιδιά προσχολικής ηλικίας, τα οποία δεν έχουν ανεπτυγμένη την ικανότητα της λογικής σκέψης, ο χρόνος και η προσοχή των γονιών ισοδυναμούν με την αγάπη. Έτσι, οι «περιορισμένοι πόροι» σε αυτή την περίπτωση προσδιορίζονται σε σχέση με την αγάπη των γονιών για τα παιδιά τους, την έγκριση, την αναγνώριση, την αποδοχή, την προσοχή και το χρόνο που αφιερώνουν οι γονείς με το κάθε παιδί ξεχωριστά. Οι περισσότερες περιπτώσεις αδελφικής αντιζηλίας προκύπτουν από αυτά τα ζητήματα και οι διαφωνίες που εμφανίζονται σκοπό έχουν να κερδίζουν περισσότερο χρόνο με τους γονείς, περισσότερη προσοχή και περισσότερη έγκριση.

Σημαντικό είναι οι γονείς να γνωρίζουν ότι, όσο κι αν οι αδελφικοί καβγάδες ταλαιπωρούν την οικογένεια τους, η αλήθεια είναι ότι οι ίδιοι δεν μπορούν να αποτρέψουν αυτό το φαινόμενο και ούτε χρειάζεται να το κάνουν. Οι συγκρούσεις είναι αναπόσπαστο κομμάτι των ανθρώπινων σχέσεων και τα παιδιά μέσα στο περιβάλλον της οικογένειας και μέσα από τους αδελφικούς τους καβγάδες μαθαίνουν πώς να εκφράζουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους, πώς να θέτουν όρια στους άλλους με σεβασμό και πώς να επιλύνουν προβλήματα με αποτελεσματικό τρόπο.

Ωστόσο, όταν στους καβγάδες μεταξύ αδελφιών προκύπτουν και επεισόδια επιθετικής συμπεριφοράς ή όταν δεν γίνεται κατάλληλη διαχείριση του φαινομένου από τους γονείς, αυτό μπορεί να επηρεάσει και την ενήλικη ζωή τους, καθώς και μελλοντικές σχέσεις με άλλα άτομα εκτός οικογένειας. Για το λόγο αυτό, οι γονείς πρέπει να έχουν επίγνωση αυτού του φαινομένου, να είναι δεκτικοί προς αυτό και κατάλληλα προετοιμασμένοι όσον αφορά στους τρόπους που μπορούν να παρέμβουν για να το αντιμετωπίσουν.



 

Από τη μια, δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις ή συνταγές για αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου, καθώς η αδελφική αντιζηλία αναπτύσσεται μεταξύ δυο ξεχωριστών, μοναδικών ατόμων. Από την άλλη, όμως, υπάρχουν κάποιες στρατηγικές που μπορούν να ακολουθήσουν οι γονείς για καλύτερη διαχείριστης κατάστασης, ώστε να μειωθούν αυτοί οι καβγάδες ή έστω να πραγματοποιούνται χωρίς βία.


Καταρχήν, οι γονείς που περιμένουν δεύτερο (ή τρίτο) παιδί καλό είναι να προετοιμάζουν τα μεγαλύτερα παιδιά αρκετούς μήνες πριν από τη γέννηση του νέου μέλους. Αυτή η προετοιμασία μπορεί να γίνει μέσα από την ανάγνωση παραμυθιών ή μέσα από μια ανοικτή συζήτηση γύρω από τις ανησυχίες, τις σκέψεις και τα συναισθήματα του μεγαλύτερου παιδιού, αναλόγως της ηλικίας και του γνωστικού του επιπέδου. Κοινές ανησυχίες γύρω από το θέμα της έλευσης ενός νέου μέλους αφορούν στο πώς δημιουργήθηκε το μωρό στην κοιλιά της μαμάς, στο πώς θα αλλάξει η ζωή της οικογένειας μετά τη γέννηση του μωρού, στο πώς θα πρέπει το παιδί να διαχειριστεί τις σκέψεις και τα συναισθήματά του κ.ά. *

Όταν πια η οικογένεια μεγαλώσει, οι γονείς χρειάζεται να φροντίζουν ώστε όλα τα μέλη της οικογένειας να αναγνωρίζονται και να λαμβάνουν ισάξια προσοχή από αυτούς. Όλα τα παιδιά χρειάζονται και διεκδικούν την αναπόσπαστη προσοχή και ενδιαφέρον των γονιών τους, ανεξαρτήτου ηλικίας. Οι γονείς θα πρέπει να βρουν ένα αποτελεσματικό τρόπο ώστε να αφιερώνουν σε όλα τα παιδιά ισάξιο χρόνο, στο καθένα ξεχωριστά, ώστε να τα ακούσουν, να αφουγκραστούν τις ανάγκες και ανησυχίες τους αλλά και να διασκεδάσουν μαζί τους.  

Παράλληλα, ακόμα κι αν τα αδέλφια μοιράζονται το ίδιο δωμάτιο, χρειάζεται να νιώθουν ότι έχουν τον ατομικό τους χώρο και χρόνο όταν το χρειάζονται. Οι γονείς μπορούν να «χωρίσουν» το δωμάτιο είτε τραβώντας μια πραγματική γραμμή στη μέση, είτε νοερά και το κάθε παιδί να μπορεί να έχει τα δικά του παιχνίδια ή άλλα προσωπικά αντικείμενα στη δική του μεριά. Επίσης, το κάθε παιδί θα πρέπει να διατηρεί το δικαίωμα να μην μοιράζεται τα πράγματα του όταν το ίδιο δεν θέλει, ενώ τα άλλα αδέλφια θα πρέπει να μάθουν να σέβονται αυτό του το δικαίωμα.  



Ακολούθως, σημαντικό είναι οι γονείς να αναγνωρίζουν και να δείχνουν ενσυναίσθηση για τα συναισθήματα που τρέφει το κάθε παιδί για τα αδέλφια του. Χρειάζεται να επιτραπεί στα παιδιά να εκφράσουν οποιοδήποτε συναίσθημα βιώνουν, θέτοντας παράλληλα σαφή όρια όσον αφορά στις πράξεις τους και απαγορεύοντας κάθε μορφή βίας του ενός προς το άλλο. Οι γονείς μπορούν, επίσης, να εφοδιάσουν τα παιδιά τους με υγιείς τρόπους χαλάρωσης και διαχείρισης του θυμού τους, ώστε τα παιδιά να διαθέτουν εναλλακτικούς και αποδεκτούς τρόπους να διαχειριστούν τα έντονα ή και αρνητικά τους συναισθήματά προς τα αδέλφια τους όταν προκύπτουν.  
 
Ακόμα, μαζί με τα παιδιά, σε μια ήρεμη στιγμή μπορούν οι γονείς να φτιάξουν μια λίστα με αποδεκτούς και αποτελεσματικούς τρόπους επίλυσης των συγκρούσεων μεταξύ τους. Ενθαρρύνοντας τα παιδιά να λάβουν μέρος σε αυτή τη «διαπραγματευτική» διαδικασία αυξάνονται οι πιθανότητες τα παιδιά να θυμηθούν και να εφαρμόσουν κάτι από αυτή τη λίστα όταν προκύψει μια σύγκρουση. Την «ώρα της κρίσης» οι γονείς, τηρώντας ουδέτερη στάση προς τα εμπλεκόμενα αδέλφια, μπορούν να τα παραπέμψουν σε αυτή τη λίστα ή να τους θυμίσουν κάποια από τις προτεινόμενες λύσεις. Επίσης, απαραίτητο είναι οι γονείς να αποτελούν θετικά πρότυπα για τα παιδιά τους, υιοθετώντας και οι ίδιοι αποτελεσματικούς και αποδεκτούς τρόπους διαχείρισης του θυμού τους κι επίλυσης των μεταξύ τους συγκρούσεων.      

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που μπορεί να μειώσει αισθητά τους καβγάδες μεταξύ αδελφιών είναι η αποφυγή της σύγκρισης των παιδιών από τους γονείς τους. Το κάθε παιδί είναι μοναδικό, με τα δικά του ταλέντα, δυνατότητες και ικανότητες και η σύγκριση μόνο αισθήματα ζήλιας μπορεί να καλλιεργήσει. Αντίθετα, η αναγνώριση και αποδοχή του κάθε παιδιού έτσι όπως είναι, μπορεί να ενισχύσει την αυτοεκτίμηση του και να μειώσει την ανάγκη του για υπεροχή έναντι των αδελφών του. Στο ίδιο πλαίσιο, δεν θα πρέπει οι γονείς να «φορτώνουν» τα μεγαλύτερα παιδιά με την ευθύνη να φροντίσουν τα μικρότερα ή να κατηγορούν τα μεγαλύτερα παιδιά ότι ευθύνονται για όλους τους καβγάδες που μπορεί να προκύπτουν απλώς «επειδή είναι μεγαλύτερα».   

Τέλος, τονίζεται ότι οι γονείς θα πρέπει να αποφεύγουν να υποστηρίζουν είτε τη μια είτε την άλλη πλευρά, θα πρέπει να παραμένουν ουδέτεροι και να προωθούν τη μεταξύ των αδελφιών επίλυση του προβλήματος. Ακόμα, θα πρέπει να αποφεύγουν τις τιμωρίες, καθώς οι τιμωρίες είτε σωματικές είτε με τη μορφή του time-out γεννούν ακόμα περισσότερο θυμό και επιθετικότητα. Κυρίως όμως, οι γονείς θα πρέπει να θυμούνται ότι τα παιδιά είναι απλώς παιδιά και ότι οι μεταξύ τους καβγάδες δεν τα κάνουν κακά παιδιά. Χρειάζονται απλώς άπλετη αγάπη, υπομονή, χρόνο και καθοδήγηση στο πώς να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους με αποτελεσματικούς τρόπους.  
  
* Το ψυχοεκπαιδευτικό παραμύθι «Η Λόρα αποκτά αδελφάκι», της Ράνιας Χατζηκώστα, καταπιάνεται με τέτοιου είδους ανησυχίες. Μέσα από την ιστορία της Λόρας δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να ταυτιστεί με τις ανησυχίες και τα συναισθήματα της μικρής αυτής γατούλας και να μάθει νέους, εποικοδομητικούς τρόπους διαχείρισης τους. Ακολουθώντας την ιστορία της Λόρας και οι ίδιοι οι γονείς μπορούν να εμπλουτίσουν το ρεπερτόριο συμπεριφοράς τους προς το παιδί με επίσης εποικοδομητικούς τρόπους αναγνώρισης, κατανόησης και διαχείρισης των συναισθημάτων των παιδιών τους, αλλά και των ίδιων. 

 

Από τη Ράνια Χατζηκώστα, Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος
 

Αφήστε Σχόλιο