Φανταστικοί φίλοι: Χρειάζεται να ανησυχούμε;

Συντάκτης andri 10/02/2016 0 Σχόλια




 

 

Είναι αλήθεια πως μόλις ένας γονιός συνειδητοποιήσει ότι το παιδί του παίζει, μιλά και "συναναστρέφεται" με μια φανταστική, αόρατη οντότητα, μπορεί και να τρομάξει. Ωστόσο, το φαινόμενο αυτό δεν είναι σπάνιο, καθώς σύμφωνα με έρευνες γύρω στο 1/3 των παιδιών ηλικίας 2.5 με 9 ετών έχουν φανταστικούς φίλους. Ακόμα, όταν στον ορισμό των  φανταστικών "φίλων" προστεθεί και το παιχνίδι ρόλων με προσωποποιημένα αντικείμενα (π.χ. κούκλες ή λούτρινα παιχνίδια που μιλούν) και προσωποποιημένους χαρακτήρες (π.χ. υπερ-ήρωες) το ποσοστό αυτό φτάνει το 65%.


Οι φανταστικοί φίλοι εμφανίζονται ως επί το πλείστον γύρω στην ηλικία των 4 - 5 ετών ως επινόηση και δημιούργημα της φαντασίας των παιδιών. Επίσης, ένα παιδί μπορεί να έχει περισσότερους από ένα φανταστικούς φίλους και αυτοί οι φίλοι μπορεί να έχουν οποιαδήποτε μορφή, ανθρώπινη, ζωική ή εξωπραγματική. Φαίνεται να είναι πιο συχνό φαινόμενο ανάμεσα στα κορίτσια -τα αγόρια εμπλέκονται περισσότερο σε παιχνίδια ρόλων με προσωποποιημένα αντικείμενα- στα πρωτότοκα παιδιά, στα μοναχοπαίδια, αλλά και στα παιδιά που διαθέτουν πλούσια φαντασία. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι η επινόηση φανταστικών φίλων σχετίζεται με το χρόνο που τα παιδιά περνούν μόνα τους και με τη δυνατότητα που τους δίνεται να εμπλακούν σε ελεύθερο παιχνίδι.


Η παρουσία των φανταστικών φίλων στις πλείστες περιπτώσεις φθίνει καθώς τα παιδιά πλησιάζουν στην εφηβεία (παρόλο που κάποιοι έφηβοι διατηρούν ακόμα τους φανταστικούς τους φίλους). Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνες, καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, κοινωνικοποιούνται επαρκώς και παύουν να ασχολούνται με τους φανταστικούς τους φίλους, οπόταν αυτοί "εξαφανίζονται". Στα πλαίσια της κοινωνικοποίησης με άλλα παιδιά, το φανταστικό παιχνίδι και τα παιχνίδια ρόλων αλλάζουν πλέον μορφή και συμπεριλαμβάνονται στο παιχνίδι με τους συνομήλικους τους.    


Θα πρέπει οι γονείς να ανησυχούν;
Παρά το ότι ακούγεται και φαίνεται τρομακτικό στα μάτια των ενηλίκων, η ύπαρξη των φανταστικών φίλων στην παιδική ηλικία έχει συσχετισθεί ερευνητικά με αρκετά θετικά γνωστικά και συναισθηματικά χαρακτηριστικά, όπως η ανεπτυγμένη "θεωρία του νου", ανεπτυγμένες αφηγηματικές ικανότητες, καθώς και ανεπτυγμένες κοινωνικές δεξιότητες. Ακόμα, φαίνεται ότι οι φανταστικοί φίλοι βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν ή να βελτιώσουν κάποια στοιχεία της προσωπικότητάς τους στα οποία τα παιδιά αισθάνονται ότι υστερούν, καθώς και με την ενασχόληση σε δημιουργικές δραστηριότητες στην ενήλικη ζωή. 


Πιο συγκεκριμένα, οι φανταστικοί φίλοι προσδίδουν στα παιδιά ένα αίσθημα δύναμης, ενώ ταυτόχρονα τα βοηθούν να πειραματιστούν και να δοκιμάσουν τα όρια τους, να ονειρευτούν, να διαπραγματευθούν τις επιθυμίες τους και να εκφράσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους μέσω ενός πιο έμμεσου και ασφαλούς διαύλου. Επίσης, λειτουργούν σαν ασπίδα προστασίας, μειώνοντας το αίσθημα ενοχής που μπορεί να βιώνουν τα παιδιά σε περίπτωση που κάνουν σκανδαλιές ή ζημιές, αφού εύκολα μπορούν να επιρρίψουν τις ευθύνες στο φανταστικό τους φίλο.


Επιπρόσθετα, οι φανταστικοί φίλοι μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν τα αρνητικά τους συναισθήματα όπως το άγχος και ο φόβος, καθώς είτε συμπάσχουν μαζί  με τα παιδιά και μειώνουν το αίσθημα ντροπής που μπορεί να βιώνουν τα παιδιά σε σχέση με το φόβο τους, είτε διαθέτουν μαγικές ιδιότητες, είναι πιο δυνατοί και πιο γενναίοι και βοηθούν τα παιδιά να βρουν λύσεις σε αυτά που τα απασχολούν. Ακόμα, φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά σε παιδιά που τα χαρακτηρίζει η κοινωνική συστολή ή παιδιά που δεν γίνονται αποδεκτά από τους συνομήλικους τους, κάνοντας τους συντροφιά και μειώνοντας το αίσθημα μοναξιάς που πιθανόν να βιώνουν.

Παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι οι φανταστικοί φίλοι είναι πιο συχνό φαινόμενο ανάμεσα σε παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κοινωνικοποίηση. Αντιθέτως, φαίνεται ότι οι φανταστικοί φίλοι δεν υποκαθιστούν τη συναναστροφή με πραγματικούς ανθρώπους. Τα παιδιά που έχουν φανταστικούς φίλους είναι λιγότερο ντροπαλά, είναι πιο κοινωνικά, έχουν περισσότερους φίλους και έχουν αυξημένο το αίσθημα της ενσυναίσθησης. 

 



 


Πώς θα πρέπει να συμπεριφέρονται οι γονείς;
Γονείς παιδιών που έχουν φανταστικούς φίλους αναφέρουν ότι τα παιδιά τους βιώνουν έντονα την "παρουσία των φίλων τους", ενώ κάποια παιδιά ζητούν από τους γονείς τους να συμπεριφέρονται και οι ίδιοι ωσάν αυτοί οι φίλοι να είναι πραγματικοί (π.χ. να βάλουν και σε αυτούς φαγητό ή να προσέχουν μήπως καθίσουν πάνω τους). Με τον τρόπο αυτό τα παιδιά προσκαλούν τους γονείς τους στο φανταστικό τους κόσμο κι αν οι γονείς τους τα αμφισβητήσουν ή η αντίδραση των γονιών είναι αρνητική, τα παιδιά αυτά απογοητεύονται και θυμώνουν.

 

Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι, παρόλο που τα παιδιά που έχουν φανταστικούς φίλους φαίνεται να βιώνουν τις συναναστροφές μαζί τους με πολύ "ζωντανό" τρόπο, ως επί το πλείστον όταν ερωτηθούν γνωρίζουν ότι οι "φίλοι" τους δεν είναι πραγματικοί. Επομένως, εφόσον οι γονείς βεβαιωθούν ότι το παιδί τους συνειδητοποιεί πως η "παρέα" του είναι φανταστική, δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας. Αντιθέτως, όπως έχει προαναφερθεί, η ύπαρξη φανταστικών φίλων επιδρά θετικά στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. 
 

Οι γονείς γενικότερα θα πρέπει να καλλιεργούν τη φαντασία των παιδιών τους μέσα από την ανάγνωση παραμυθιών και φτιάχνοντας μαζί ιστορίες. Κι αν ένα παιδί έχει φανταστικούς φίλους, οι γονείς του θα το βοηθήσουν με το να το αποδεχτούν και να συζητήσουν μαζί του, κάνοντας του ερωτήσεις που θα τους βοηθήσουν να "γνωρίσουν καλύτερα" τους φανταστικούς φίλους του παιδιού τους. Μέσα από αυτή τη συζήτηση πολύ πιθανόν να ανακαλύψουν κάποια από τα ενδιαφέροντα, τις επιθυμίες, τους φόβους και τις ανησυχίες του παιδιού τους. Από την άλλη, αυτό δεν σημαίνει την άνευ όρων και ορίων αποδοχή των φανταστικών φίλων και των συμπεριφορών που τους αποδίδονται, το παιδί θα πρέπει να γνωρίζει ότι οι ίδιοι κανόνες που ισχύουν για το ίδιο ισχύουν και για το "φίλο" του και ότι το παιδί είναι υπεύθυνο για τις συνέπειες των συμπεριφορών του.

Συνοψίζοντας, το φαινόμενο των φανταστικών φίλων δεν είναι σπάνιο, θεωρείται φυσιολογικό στην παιδική ηλικία και φαίνεται να επιδρά θετικά στη ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Επίσης, το φαινόμενο αυτό δεν είναι μόνιμο και δεν αποτελεί ένδειξη μελλοντικών προβλημάτων. Ωστόσο, αν οι γονείς παρατηρούν ότι το παιδί καθώς μεγαλώνει διατηρεί τους φανταστικούς του φίλους, χωρίς να αναγνωρίζει πως οι "φίλοι" αυτοί είναι φανταστικοί ή αν το φαινόμενο αυτό δημιουργεί δυσκολίες στο παιδί, του προκαλεί δυσφορία ή παρεμποδίζει τη λειτουργικότητά του σε προσωπικό, κοινωνικό ή εκπαιδευτικό επίπεδο καλό είναι να συμβουλευθούν κάποιον ειδικό.


Από τη Ράνια Δ. Χατζηκώστα, Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος

 

Αφήστε Σχόλιο