Ο ρόλος του παραμυθιού στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού

Συντάκτης andri 20/04/2016 0 Σχόλια

 

 

"Μια φορά κι έναν καιρό..." η αγαπημένη φράση των παιδιών όλων των εποχών. Η φράση που ξεκλειδώνει τον κόσμο της φαντασίας και σηματοδοτεί την έναρξη ενός νοερού ταξιδιού σε άλλους κόσμους κι άλλες εποχές.

Οι μύθοι, οι ιστορίες και τα παραμύθια αποτελούσαν ανέκαθεν αναπόσπαστο κομμάτι όλων των μικρών και μεγάλων κοινωνιών και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη γνωστική, γλωσσική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Τα παραμύθια συνδυάζουν με ένα μαγικό τρόπο εκπαίδευση, ψυχαγωγία και δημιουργικότητα. Έχουν συνήθως διαχρονική αξία και μέσα από αυτά μεταδίδονται στα παιδιά σημαντικές πανανθρώπινες αλήθειες, διδάγματα και ηθικές αξίες, όπως η αγάπη, η ισότητα, η δικαιοσύνη, η καλοσύνη, η αλληλεγγύη και ο αλτρουισμός. Επίσης, τα παραμύθια έχουν τη δύναμη να διεγείρουν τη φαντασία των παιδιών, να προωθούν τη συμβολική σκέψη και να καλλιεργούν τις δεξιότητες της υπομονής, της προσοχής και της ακρόασης. Οξύνουν τη σκέψη τους, εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους, βελτιώνουν την εκφραστική τους ικανότητα και ικανοποιούν τη δίψα τους για μάθηση.  

Για τα παιδιά τα παραμύθια αποτελούν την πύλη που θα τα οδηγήσει πιο κοντά στη φύση και θα τα φέρει σε μια πρώτη επαφή με τη ζωή και τις δυσκολίες που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν μεγαλώνοντας. Μέσα από τα παραμύθια δίνεται στα παιδιά η ευκαιρία να γνωρίσουν την "ωμή" πραγματικότητα, αλλά τους προσφέρεται και μια ευκαιρία νοηματοδότησης κι επεξήγησης του "αγνώστου", του δυσνόητου και του τρομακτικού - κάποιες φορές. Μέσα από το ασφαλές πλαίσιο των παραμυθιών εκτυλίσσεται η διαχρονική μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό, στη ζωή και στο θάνατο, στη λογική και στο συναίσθημα. Η μαγεία τους ωστόσο έγκειται στο ότι έχουν κατά πλειοψηφία θετική έκβαση κι ένα ουσιαστικό δίδαγμα προς τον αναγνώστη, αλλά και τον ακροατή. Το καλό υπερνικά το κακό, η λογική εναρμονίζεται με το συναίσθημα, "κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα", καθησυχάζοντας έτσι τους φόβους του παιδιού (ρεαλιστικούς και μη) και οδηγώντας το ένα ακόμα βήμα προς την ωριμότητα και τη συγκρότηση μιας υγιούς προσωπικότητας.             

Ακόμα, μέσα από τα παραμύθια τα παιδιά μπορούν να ταξιδέψουν σε έναν υπερφυσικό κόσμο χωρίς όρια, χωρίς χωροχρονικούς περιορισμούς, εκεί που όλα μπορούν να συμβούν και να συναντήσουν στο ταξίδι τους καλούς και κακούς λύκους, βασιλιάδες, βασίλισσες, νεράιδες και ξωτικά. Τους προσφέρεται η δυνατότητα να παρακολουθήσουν την ιστορία των πρωταγωνιστών και να ταυτιστούν με διάφορες πτυχές της προσωπικότητάς τους. Η κακιά μάγισσα μπορεί να ταυτιστεί με την αυστηρή δασκάλα και ο δράκος με το συμμαθητή που εκφοβίζει το παιδί και του προκαλεί φόβο ή θυμό. Το παιδί μπορεί να ταυτιστεί με οποιοδήποτε από τους ήρωες του παραμυθιού και να αποφορτιστεί συναισθηματικά, να εκτονώσει έμμεσα το θυμό, το φόβο ή ακόμα και τις ενοχές του, ή να παλέψει συμβολικά με "το κακό", να το νικήσει και να λυτρωθεί, κάτι που δεν θα μπορούσε να κάνει σε πραγματικές συνθήκες.     

Εκτός αυτού, τα παραμύθια αποτελούν για τα παιδιά εργαλείο πειραματισμού και εκμάθησης νέων τρόπων διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων με ένα ομαλό, φυσικό κι αβίαστο τρόπο. Τα βοηθούν να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους και τους προτείνουν λύσεις στα προβλήματά τους, χωρίς τον κίνδυνο της έκθεσης, της τιμωρίας ή του εμπαιγμού. Μαθαίνουν, επίσης, να αποδέχονται ότι οι αντιξοότητες στη ζωή είναι αναπόφευκτες, αλλά και ότι με θέληση, πείσμα και προσπάθεια ο καθένας, όσο αδύναμος, μικρός, ανήμπορος ή απροστάτευτος κι αν φαίνεται, μπορεί να επιτύχει τους στόχους του. Ακόμα, μαθαίνουν ότι υπάρχουν γύρω τους δυνάμεις και πλάσματα (τα ζώα του δάσους, η νεραϊδονονά, κ.ο.κ) που μπορούν να τα βοηθήσουν αν τους ζητηθεί σε αυτό τους τον αγώνα. 

Τέλος, τόσο στο σπίτι όσο και στη σχολική τάξη, το παραμύθι μπορεί επίσης να μας δώσει το έναυσμα για εναλλακτικές δημιουργικές δραστηριότητες όπως τη ζωγραφική, τα παιχνίδια ρόλων και τη συζήτηση γύρω από τα θέματα και τις αξίες που αναδεικνύει το παραμύθι. Σημαντικότερο όμως όλων είναι η σύνδεση που δημιουργείται μεταξύ του γονέα ή εκπαιδευτικού και παιδιού. Η ανάγνωση παραμυθιών δίνει την ευκαιρία σε γονέα/εκπαιδευτικό και παιδί να έρθουν πιο κοντά, να περάσουν ευχάριστα το χρόνο τους και να ενδυναμώσουν τη μεταξύ τους σχέση. Σημαντικό είναι, όμως - ειδικότερα όταν απευθύνουμε παραμύθια σε παιδιά προσχολικής ηλικίας - οι ιστορίες που τους αφηγούμαστε/διαβάζουμε να έχουν σαφή δομή με ξεκάθαρη αρχή, μέση και τέλος. Αυτό γιατί τα παιδιά πριν από την ηλικία των 5 ετών δυσκολεύονται να διακρίνουν τα όρια μεταξύ του φανταστικού και του πραγματικού με αποτέλεσμα όταν η δομή του παραμυθιού δεν είναι ξεκάθαρη να μπερδεύονται και ίσως να εκδηλώνουν έντονες φοβίες σε σχέση με τα όσα αναφέρονται στα παραμύθια.     

Λαμβάνοντας όλα τα πιο πάνω υπόψη δεν μπορούμε παρά να παροτρύνουμε όλους να διαβάζουν στα παιδιά παραμύθια, αμέτρητα παραμύθια. Όπως, άλλωστε απάντησε κι ο Αϊνστάιν σε μια μητέρα όταν τον ρώτησε τί πρέπει να κάνει για να γίνει το παιδί της έξυπνο... "Διαβάζετέ του παραμύθια!" Και να θυμάστε ότι η επιρροή τους μοιάζει με τα εφόδια που κουβαλά στην πλάτη του ένας ορειβάτης, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή θα το βοηθήσουν να υπερβεί τα εμπόδια και να πετύχει τους στόχους του.     

 

Αφήστε Σχόλιο