Παιχνίδι και παιδικό σχέδιο: καθρέφτες της ψυχής του παιδιού

Συντάκτης andri 30/04/2018 0 Σχόλια

 

 

Το ελεύθερο παιχνίδι και η ζωγραφική αποτελούν τις πιο συχνές κι αγαπημένες ασχολίες των παιδιών. Είναι δραστηριότητες που τα βοηθούν να ξεκουραστούν σωματικά και πνευματικά, να αναπτυχθούν, να ξεφύγουν από την πραγματικότητα και να περάσουν ευχάριστα το χρόνο τους.

 

Επιπρόσθετα, είναι πλέον αποδεκτό στην επιστημονική κοινότητα ότι ο τρόπος που παίζουν και ζωγραφίζουν τα παιδιά μπορεί να αποκαλύψει σημαντικές πληροφορίες για τον εσωτερικό τους κόσμο.

 

Πώς μπορούν το παιχνίδι και το παιδικό σχέδιο να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε το ψυχισμό των παιδιών;

Καταρχήν, το ελεύθερο παιχνίδι και η ζωγραφική αποτελούν τις κυριότερες πύλες έκφρασης των παιδιών που δεν έχουν ακόμα αναπτύξει πλήρως το λεξιλόγιό τους ή παιδιών που παρουσιάζουν αναπτυξιακές δυσκολίες λεκτικής έκφρασης. Επιπρόσθετα, παρατηρώντας τον τρόπο που παίζει ένα παιδί και τον τρόπο που αποτυπώνει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του στο χαρτί (ή τον καμβά), μπορεί ένας κατάλληλα εκπαιδευμένος παρατηρητής να εντοπίσει σημαντικά στοιχεία για την προσωπικότητα του παιδιού, τη γνωστική του ανάπτυξη αλλά και τη ψυχική του κατάσταση – δηλαδή τις σκέψεις και τα συναισθήματα που βιώνει τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

 

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι τόσο στο παιχνίδι όσο και στη ζωγραφική, τα παιδιά περνούν από διάφορα στάδια ανάπτυξης. Για παράδειγμα, όσον αφορά την κοινωνικότητα στο παιχνίδι αρχικά το βρέφος περνά από το μοναχικό παιχνίδι (0-2 ετών), στο παθητικό παιχνίδι (2-2.5), στο παράλληλο παιχνίδι (2.5-3), στο συνεταιρικό παιχνίδι (3-4) και καταλήγει στο συνεργατικό παιχνίδι (4-6). Σε επίπεδο γνωστικής ανάπτυξης, το βρέφος περνά από το εξερευνητικό στο πρώιμο λειτουργικό παιχνίδι και συνεχίζει στο ανεπτυγμένο λειτουργικό παιχνίδι, στο δημιουργικό και συμβολικό παιχνίδι (π.χ. χρησιμοποιεί μια κούκλα για μωρό), καταλήγοντας στο φανταστικό παιχνίδι (π.χ. υπόδηση ρόλων). Αντίστοιχα, στη ζωγραφική το παιδί περνά από το στάδιο του μουτζουρώματος (2-4 ετών), στο προσχηματικό στάδιο (4-7), στο σχηματικό στάδιο (7-9), στο στάδιο του αναδυόμενου ρεαλισμού (9-11), στο στάδιο του ψευτο-ρεαλισμού (11-13) και καταλήγει στο στάδιο λήψης αποφάσεων (>13). Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν παιδιά που πιθανόν να μην καταλήξουν πότε στο τελικό στάδιο ανάπτυξης, χωρίς αυτό να αντανακλά κάποιο πρόβλημα στην ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξή.

 

Επομένως, ο ειδικός που θα εργαστεί με το παιδί – ή ακόμα και ένας εκπαιδευτικός- αρχικά θα αξιολογήσει το στάδιο στο οποίο βρίσκεται το παιδί. Στη συνέχεια, όσον αφορά στο παιχνίδι, αξιολογούνται χαρακτηριστικά όπως ο τρόπος που μεταχειρίζεται τα παιχνίδια του (ήρεμα, βίαια), τα παιχνίδια που προτιμά, η ένταση με την οποία παίζει, η κοινωνικότητα του στο παιχνίδι (προτιμά να παίζει μόνο του, με συγκεκριμένα άτομα) κ.ο.κ. Όσον αφορά στο παιδικό σχέδιο, αξιολογούνται χαρακτηριστικά όπως ο τρόπος που μεταχειρίζεται το παιδί τα υλικά που έχει στη διάθεσή του (το μολύβι, το σβηστήρι, το πινέλο, το ψαλίδι), η θέση της ζωγραφιάς στο χαρτί (στο κέντρο, δεξιά, αριστερά, ψηλά, χαμηλά κ.ο.κ), το μέγεθος του σχεδίου σε σχέση με το χαρτί, η πίεση που ασκεί το παιδί στο χαρτί, η έμφαση που δίνεται στις λεπτομέρειες, η συμμετρία, η ένταση των χρωμάτων, η σκίαση κ.ά.

 

Τονίζεται ότι σε κάθε περίπτωση η αξιολόγηση γίνεται με βάση την ηλικία και την αναπτυξιακή ωριμότητα του κάθε παιδιού ξεχωριστά, λαμβάνοντας υπόψη και άλλους καθοριστικούς παράγοντες όπως το φύλο, η οικογενειακή κατάσταση και το περιβάλλον στο οποίο ζει το παιδί.

 

Κλείνοντας, σημειώνεται ότι τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί είναι χρήσιμο να παρατηρούν διακριτικά τον τρόπο που παίζουν και ζωγραφίζουν τα παιδιά, αλλά και να τα προσεγγίζουν και να προσπαθούν να συζητούν μαζί τους για το παιχνίδι ή το σχέδιο τους. Αν παρατηρήσουν συγκεκριμένα ανησυχητικά μοτίβα στον τρόπο που παίζει ή ζωγραφίζει ένα παιδί (π.χ. παίζει πολύ βίαια ή φτιάχνει τις ίδιες ζωγραφιές) για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, καλό θα ήταν συμβουλευθούν κάποιον ειδικό για περαιτέρω διερεύνηση.

 

Γράφει η Ράνια Χατζηκώστα Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος

 

Αφήστε Σχόλιο