Πένθος: πότε και πώς μιλάμε στα παιδιά για το θάνατο

Συντάκτης andri 09/04/2018 0 Σχόλια

 

 

Ο θάνατος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας. Τον συναντάμε καθημερινά στη φύση, στις ειδήσεις, στα κινούμενα σχέδια και τα παραμύθια. Ωστόσο, μόνο όταν έρθουμε πρόσωπο με πρόσωπο μαζί του προβληματιζόμαστε για το πώς θα πρέπει να μιλήσουμε στα παιδιά για αυτό το θέμα.

 

Καταρχήν, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη την ηλικία του παιδιού, την γνωστική του ανάπτυξη αλλά και την ωριμότητά του. Επίσης, χρειάζεται να ληφθεί υπόψη και η σχέση του παιδιού με το άτομο που έχει πεθάνει.

 

Σε γενικές γραμμές, καλό είναι να εισάγουμε τα παιδιά στην έννοια του θανάτου από τη νηπιακή ηλικία, ομαλά και μέσα από τις καθημερινές τους εμπειρίες (π.χ. όταν συναντήσει ένα νεκρό έντομο στον κήπο), εξηγώντας τους για τον κύκλο της ζωής κ.ο.κ.

 

Παρόλα αυτά, πιο κάτω παρατίθενται γενικές κατευθυντήριες γραμμές για τί μπορεί να κατανοήσει ένα παιδί ανά ηλικία και εισηγήσεις για τον τρόπο που πρέπει να συμπεριφερθούμε σε περίπτωση απώλειας ενός κοντινού του προσώπου.

 

Κατανόηση του θανάτου ανάλογα με την ηλικία και χρήσιμες συμβουλές

0 – 3 ετών: Σε αυτή την ηλικία το παιδί δυσκολεύεται να καταλάβει ότι ο θάνατος είναι κάτι οριστικό και αμετάκλητο. Ωστόσο, καταλαβαίνει την απουσία του ατόμου που έχει πεθάνει, διαισθάνεται την αναστάτωση των υπόλοιπων μελών  της οικογένειας και πιθανόν να παρουσιάσει αλλαγές στον ύπνο, την όρεξή του για φαγητό αλλά και τη διάθεσή του.

 

Εμείς μπορούμε να καθησυχάσουμε το παιδί, να είμαστε υπομονετικοί στις πιθανές αλλαγές στη συμπεριφορά του, να του δείχνουμε τρυφερότητα και να προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε όσο το δυνατό σταθερή τη ρουτίνα του.

 

3 – 5 ετών: Σε αυτό το στάδιο τα παιδία εκλαμβάνουν τα πάντα με την κυριολεξία τους, ενώ  εξακολουθούν να δυσκολεύονται να αντιληφθούν ότι ο θάνατος είναι κάτι μόνιμο. Μπορεί, επίσης, να εκλάβουν το θάνατο σαν τιμωρία για κάτι που έκαναν τα ίδια. Και σε αυτή την ηλικία τα παιδιά πιθανόν να παρουσιάσουν αλλαγές στον ύπνο, στο φαγητό και τη διάθεσή του. Επίσης, ίσως βλέπουν εφιάλτες ή να παρουσιάσουν παλινδρόμηση σε σημαντικά αναπτυξιακά στάδια – π.χ. να κάνουν τσίσα πάνω τους, ενώ έχουν κόψει την πάνα.

 

Εμείς χρειάζεται να είμαστε πάρα πολύ προσεκτικοί στο τί λέμε στα παιδιά για το θάνατο. Λέξεις όπως «κοιμήθηκε», «πήγε στον ουρανό», «έφυγε», «αρρώστησε» μπερδεύουν τα παιδιά και τους δημιουργούν περισσότερη ανασφάλεια. Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε στα παιδιά ότι το άτομο που έχει πεθάνει δεν θα επιστρέψει ποτέ ξανά, ότι το σώμα του έχει σταματήσει να λειτουργεί, δεν αναπνέει, δεν χρειάζεται φαγητό και ότι δεν πονάει πια. Είναι, επίσης, σημαντικό να βοηθήσουμε το παιδί να διαχωρίσει στην αντίληψή του τις καθημερινές ασθένειες όπως ένα κρυολόγημα από τις βαριές και θανατηφόρες ασθένειες, καθώς υπάρχει το ενδεχόμενο το παιδί να ανησυχεί κάθε φορά που είτε το ίδιο είτε ένα άλλο κοντινό του πρόσωπο κρυολογήσει. Επιπλέον, μπορούμε να παροτρύνουμε το παιδί να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του μέσω της ανάγνωσης σχετικών παραμυθιών, του παιχνιδιού ή της ζωγραφικής.

 

6 – 9 ετών: Σε αυτή την ηλικία τα παιδία μπορούν να κατανοήσουν τη μονιμότητα του θανάτου, όμως δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι θα συμβεί σε όλους κάποια μέρα. Αρκετά παιδιά σε αυτή την ηλικία είναι πιθανόν να παρουσιάσουν φόβο, άγχος και υπερβολική ανησυχία σε σχέση με το θάνατο.

 

Είναι σημαντικό να συζητήσουμε με το παιδί, να το ακούσουμε και να το βοηθήσουμε να διορθώσει τυχόν παρερμηνείες που έχει για το θάνατο. Αν το παιδί δεν επιθυμεί να μιλήσει για το θέμα, μπορούμε να το βοηθήσουμε να εκφραστεί μέσω της ζωγραφικής ή της καταγραφής των σκέψεών του σε ένα ημερολόγιο.

 

10 ετών και άνω: Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία αντιλαμβάνονται ότι ο θάνατος είναι μόνιμος, ότι είναι κάτι που θα συμβεί σε όλους και ότι δεν είναι αποτέλεσμα της δικής τους συμπεριφοράς. Ωστόσο, μπορεί μην δείξουν την ενόχλησή τους σε σχέση με την απώλεια κάποιου κοντινού τους προσώπου ή να εκδηλώσουν έντονα συναισθήματα θυμού, επιθετικότητα, απαισιοδοξία για το μέλλον, απομόνωση και έντονη θλίψη.

 

Σε αυτή την ηλικία, είναι σημαντικό να βοηθήσουμε το παιδί να εκφράσει τα συναισθήματά του και να το διαβεβαιώσουμε ότι είναι απόλυτα φυσιολογικά και αποδεκτά. Επίσης, μέσα από συζήτηση μπορούμε να το βοηθήσουμε να βρει εναλλακτικούς και πιο εποικοδομητικούς τρόπους έκφρασης των συναισθημάτων του.

 

Γράφει η Ράνια Χατζηκώστα, Εγγεγραμμένη Κλινική Ψυχολόγος

 

Αφήστε Σχόλιο