Τι είναι η Συναισθηματική Νοημοσύνη και πώς μπορούμε να την ενισχύσουμε;

Συντάκτης andri 28/06/2016 0 Σχόλια

  

 

 

Πολύς λόγος γίνεται στις μέρες μας από ψυχολόγους, εκπαιδευτικούς, κοινωνιολόγους, ακόμα και επιχειρηματίες για την έννοια της Συναισθηματικής Νοημοσύνης. Ξέρουμε, όμως, τι πραγματικά εννοούμε με αυτό τον όρο; Γιατί είναι τόσο σημαντική η Συναισθηματική Νοημοσύνη ενός ατόμου; Και πώς μπορούμε να την ενισχύσουμε στα παιδιά μας; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που πολλοί γονείς απευθύνουν στους ειδικούς και αναζητούν απαντήσεις. Σε αυτά, λοιπόν, τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε κι εμείς σύντομες και περιεκτικές απαντήσεις στο παρόν άρθρο.


Τι είναι η Συναισθηματική Νοημοσύνη;
Η Συναισθηματική Νοημοσύνη αναφέρεται στην ικανότητα ενός ατόμου να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να αντιλαμβάνεται τι σημαίνουν, να κατορθώνει να τα ελέγχει και να τα εκφράζει με αποτελεσματικό τρόπο. Επίσης, περιλαμβάνει την ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει τα συναισθήματα και των άλλων ανθρώπων και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις διαπροσωπικές του σχέσεις. 

 

Η επικρατέστερη σήμερα θεωρία για τη συναισθηματική νοημοσύνη που αναπτύχθηκε από τον Daniel Goleman (1995) προτείνει πέντε βασικές διαστάσεις της Συναισθηματικής Νοημοσύνης, που η καθεμία αποτελείται από τρεις ή περισσότερες συναισθηματικές ικανότητες. 

 

Οι πέντε βασικές διαστάσεις της Συναισθηματικής Νοημοσύνης είναι η αυτοεπίγνωση, ο αυτοέλεγχος, τα κίνητρα συμπεριφοράς, η ενσυναίσθηση και οι κοινωνικές δεξιότητες του ατόμου. Η αυτοεπίγνωση αναφέρεται στην ικανότητα αναγνώρισης των συναισθημάτων, την αυτοαξιολόγηση και την αυτοπεποίθηση. Ο αυτοέλεγχος σχετίζεται με την αυτοπειθαρχία, τη ρύθμιση των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς του ατόμου από το ίδιο το άτομο, την αξιοπιστία, την ικανότητα για προσαρμογή και την ευσυνειδησία. Τα κίνητρα συμπεριφοράς αναφέρονται στην τάση του ατόμου για επίτευξη των στόχων του, την αισιοδοξία, τη δέσμευση και την πρωτοβουλία.

 

Η ενσυναίσθηση αναφέρεται στην ικανότητα αναγνώρισης και κατανόησης των συναισθημάτων των άλλων ατόμων, στην ενίσχυση της ανάπτυξης των άλλων και στην αποδοχή της διαφορετικότητας. Τέλος, οι κοινωνικές δεξιότητες αναφέρονται στην ικανότητα του ατόμου να επηρεάζει ένα άλλο άτομο, την επικοινωνία, την ηγετική ικανότητα και την ικανότητα χειρισμού διαφωνιών, τη συνεργασία και την ομαδικότητα.

 

Γιατί είναι τόσο σημαντική;
Πολλές έρευνες που έχουν διεξαχθεί στον τομέα της Συναισθηματικής Νοημοσύνης από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα, έχουν καταδείξει ότι βοηθώντας τα παιδιά μέσα από δομημένα προγράμματα Συναισθηματικής Αγωγής να βελτιώσουν τις ικανότητες αυτογνωσίας και αυτοελέγχου τους, την ικανότητά τους για ενσυναίσθηση και τις ικανότητες αποτελεσματικής διαχείρισης και έκφρασης των συναισθημάτων τους, συμβάλλει τόσο στη βελτίωση της συμπεριφοράς τους, όσο και στην ακαδημαϊκή τους επιτυχία. Μέσα από τέτοια προγράμματα, μειώνονται οι αρνητικές συμπεριφορές και τα συναισθηματικά ξεσπάσματα και βελτιώνεται η επικοινωνία, οι διαπροσωπικές σχέσεις και η αυτοεκτίμηση των παιδιών. Αυτά τα προγράμματα, εκτός από την άμεση επίδραση στη συμπεριφορά, φαίνεται ερευνητικά ότι μπορούν να επιφέρουν και αλλαγές στη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου. Συγκεκριμένα, φαίνεται να επηρεάζουν τον μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου και κάποιες από τις εκτελεστικές λειτουργίες -την εργαζόμενη μνήμη (που εμπλέκεται στη διαδικασία μάθησης) και τον έλεγχο των παρορμήσεων.

 

 

 

 

Πώς μπορούμε να την αναπτύξουμε στα παιδιά μας;
Τα παιδιά μπορούν να αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα των οικείων τους από τις πρώτες κιόλας μέρες της ζωής τους, ενώ η κατανόηση των συναισθημάτων εμφανίζεται περίπου στην ηλικία των δύο ετών. Καθώς τα παιδιά αναπτύσσουν την ικανότητά τους για ομιλία, παρουσιάζεται και μια ραγδαία ανάπτυξη στην ικανότητά τους για κατανόηση και έκφραση των συναισθημάτων τους.

 

Επομένως, ηποιότητα και το είδος της σχέσης, αλλά και της αλληλεπίδρασης του παιδιού με τα σημαντικά άτομα του περιβάλλοντός του, όπως οι γονείς, τα αδέλφια, οι φίλοι και οι εκπαιδευτικοί, επηρεάζουν καθοριστικά την ανάπτυξη της συναισθηματικής του νοημοσύνης.
Στο σπίτι, οι γονείς μπορούν να ενισχύσουν τις ικανότητες που εμπερικλείονται στη Συναισθηματική Νοημοσύνη θέτοντας οι ίδιοι το θετικό παράδειγμα συμπεριφοράς και μέσω της επαναλαμβανόμενης επεξήγησης και εξάσκησης. Μπορεί αυτό το έργο να είναι κουραστικό και να μοιάζει ακατόρθωτο κάποιες φορές, όμως οι γονείς μπορούν να εκμεταλλευθούν τα προβλήματα που προκύπτουν στην καθημερινότητά τους με τα παιδιά σαν ευκαιρίες εκπαίδευσης και μάθησης, τόσο για τους ίδιους όσο και για τα παιδιά.


Την επόμενη φορά, λοιπόν, που το παιδί σας θα έχει ένα πρόβλημα με κάποιο συμμαθητή του, έναν τσακωμό με το αδελφάκι του ή που το ίδιο θα είναι αναστατωμένο και μη συνεργάσιμο φτάνοντάς εσάς στα όριά σας, αδράξτε την ευκαιρία και μιλήστε για τα συναισθήματα. 
Βοηθήστε το να ηρεμήσει, να σας περιγράψει την κατάσταση και να μιλήσει για το πώς νιώθει το ίδιο, αλλά και κάθε άλλο άτομο που εμπλέκεται. Βοηθήστε το να μιλήσει για τον εαυτό του, για αυτό που αισθάνεται και για το πώς το ίδιο βιώνει την κατάσταση, αντί να κατηγορεί τους άλλους.

 

Στη συνέχεια, ζητήστε του να σκεφτεί 2-3 πιθανούς τρόπους επίλυσης του προβλήματος και να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητά τους. Δηλαδή, να σκεφτεί κατά πόσο οι τρόποι που έχει σκεφτεί είναι εφικτοί, αν θα το βοηθήσουν όντως να πετύχει αυτό που θέλει και αν οι συνέπειές τους θα είναι θετικές όχι μόνο για το ίδιο, αλλά και για τους άλλους. Διατηρείστε μη κριτική στάση απέναντί του και καλλιεργείστε την κριτική του σκέψη θέτοντάς του ανοικτού τύπου ερωτήματα, όπως: Αν επιλέξεις τον Χ τρόπο να αντιδράσεις, τι νομίζεις ότι θα συμβεί; 
 

Τέλος, βοηθήστε το να επιλέξει την πιο αποτελεσματική από τις λύσεις που έχει προτείνει το ίδιο και αφήστε το να τις δοκιμάσει. Μέσα από αυτή τη διαδικασία τα παιδιά αναπτύσσουν αυτογνωσία, αυτοέλεγχο, ενσυναίσθηση, κριτική σκέψη και υπευθυνότητα, που είναι όλα σημαντικά συστατικά της Συναισθηματικής Νοημοσύνης.     


Καταληκτικά, είναι σημαντικό να ενισχύονται στα παιδιά (είτε από τους γονείς, είτε μέσα από δομημένα προγράμματα Συναισθηματικής Αγωγής*) όλες εκείνες οι ικανότητες που θα τα βοηθήσουν να αναγνωρίζουν και να ελέγχουν τα συναισθήματά τους, να ελέγχουν τις ενστικτώδεις και παρορμητικές τους αντιδράσεις και να λαμβάνουν υπόψη τους και τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων. Αυτό θα οδηγήσει στην ανάπτυξη της Συναισθηματικής τους Νοημοσύνης, καθιστώντας τα ικανά να ανταπεξέρχονται στις αρνητικές και στρεσογόνες καταστάσεις της καθημερινότητάς τους, να αναπτύσσουν υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις με την οικογένεια και τους φίλους τους και να επιτυγχάνουν στο σχολείο αλλά και τη ζωή τους γενικότερα. 


Από τη Ράνια Χατζηκώστα, Εγγεγραμμένη Κλινικός Ψυχολόγος καιτη Χαρίκλεια Πολυνίκη, Πτυχιούχος Ψυχολόγος

 

Αφήστε Σχόλιο