Το παιδί μου βρίσκεται στην εφηβεία. Τι χρειάζεται να ξέρω και πώς πρέπει να συμπεριφέρομαι;

Συντάκτης andri 20/04/2016 0 Σχόλια

 

 

Εφηβεία ορίζεται ως η χρονική περίοδος μετάβασης ενός ατόμου από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Σαν όρος, αναφέρεται στις ορμονικές, σωματικές και ψυχοκοινωνικές αλλαγές που πραγματοποιούνται κατά την περίοδο της ήβης, δηλαδή της σταδιακής ωρίμανσης του ορμονικού αναπαραγωγικού συστήματος. Η περίοδος αυτή, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ξεκινά από την ηλικία των 11 ετών και ολοκληρώνεται στα 19. Εντούτοις, κάθε παιδί είναι μοναδικό και μπορεί να τη βιώσει λίγο νωρίτερα ή λίγο αργότερα.

 

Η εφηβεία για κάποια παιδιά, αλλά και γονείς, είναι ίσως η πιο δύσκολη περίοδος της ζωής τους καθώς αυτή την περίοδο σημειώνονται εκρηκτικές ορμονικές και συνεπώς σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές. Σε σωματικό επίπεδο, το παιδικό σώμα αρχίζει να ωριμάζει και να διαμορφώνεται σταδιακά. Το αγόρι ψηλώνει απότομα, η φωνή του γίνεται πιο βραχνή, εμφανίζει τριχοφυΐα στο σώμα, το πρόσωπο και τα γεννητικά του όργανα και εμφανίζεται η πρώτη του εκούσια εκσπερμάτωση. Το κορίτσι επίσης ψηλώνει, εμφανίζει τριχοφυΐα στις μασχάλες και τα γεννητικά όργανα, το στήθος μεγαλώνει και εμφανίζεται η έμμηνος του ρύση. Οι έφηβοι, αγόρια και κορίτσια, αρχίζουν να ωριμάζουν σεξουαλικά και να δείχνουν ενδιαφέρον στη δημιουργία ρομαντικών σχέσεων.

 

Σε συναισθηματικό επίπεδο, οι έφηβοι βιώνουν έντονα συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα καθώς βρίσκονται σε μια διαρκή αναζήτηση της δικής τους ταυτότητας. Από τη μια επαναστατούν και διεκδικούν την αυτονομία και την ανεξαρτησία τους, από την άλλη τρομάζουν από αυτήν και ό,τι αυτή περιλαμβάνει. Βιώνουν έντονα το αίσθημα της ανασφάλειας και εκδηλώνονται με συναισθηματικές εκρήξεις θυμού, φόβου ή και θλίψης. Ο τελικός και σημαντικότερος συναισθηματικός στόχος της εφηβείας είναι η ανεξαρτητοποίηση. Ως εκ τούτου, πειραματίζονται, δοκιμάζουν τα όρια και συγκρούονται με τις μορφές εξουσίας που υπάρχουν γύρω τους, όπως τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς και τις αρχές, ακόμα και για φαινομενικά ασήμαντα πράγματα.

 

Παράλληλα με όλη αυτή την εσωτερική αναστάτωση, οι έφηβοι βρίσκονται επίσης αντιμέτωποι με σημαντικά ερωτήματα για το μέλλον τους. Καλούνται να αποφασίσουν τί θέλουν να σπουδάσουν και τί επάγγελμα θέλουν να ακολουθήσουν για το υπόλοιπο της ζωής τους, κάτι που αναπόφευκτα τους προκαλεί έντονο άγχος και ανησυχία. Αυτό, σε συνδυασμό με όλα τα πιο πάνω, θέτουν τους έφηβους σε αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η κατάθλιψη, η χρήση ουσιών, η παραβατικότητα και οι διατροφικές διαταραχές.

 

Και οι γονείς από την πλευρά τους λογικό είναι να ανησυχούν με αποτέλεσμα να γίνονται πιεστικοί ή και υπερπροστατευτικοί. Ωστόσο, είναι χρήσιμο οι γονείς να γνωρίζουν ότι ο κίνδυνος για όλα τα πιο πάνω αυξάνεται σημαντικά, όταν οι σχέσεις μεταξύ των έφηβων και των γονιών τους είναι συγκρουσιακές.

 

Αν όμως οι γονείς αναγνωρίσουν και αποδεχτούν ότι παρά τις δυσκολίες που φέρνει μαζί της το στάδιο της εφηβείας είναι απαραίτητο, ώστε το άτομο να μπορέσει να εξελιχθεί σε έναν ανεξάρτητο και αυτόνομο ενήλικα, θα μπορέσουν να επιτελέσουν αποτελεσματικότερα το γονικό τους ρόλο. Όπως φαίνεται και ερευνητικά, ο τρόπος που οι γονείς χειρίζονται τα συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα των παιδιών τους αυτή την κρίσιμη περίοδο, διαδραματίζει σημαντικότατο ρόλο στον τρόπο που ανταποκρίνονται και συμπεριφέρονται οι έφηβοι προς αυτούς και μπορεί, επίσης, να καθορίσει ακόμα και το πόσες ώρες κοιμούνται, αλλά και πόσο μελετούν. Πιο κάτω παρατίθενται εισηγήσεις προς τους γονείς, που θα τους βοηθήσουν να περάσουν αυτή την κρίσιμη περίοδο με λιγότερες καταιγίδες και περισσότερη επικοινωνία.

 

1. Αποδεχτείτε και σεβαστείτε την προσωπικότητά τους. Οι γονείς ίσως δεν είναι προετοιμασμένοι για τις αλλαγές στη συμπεριφορά που εμφανίζουν τα παιδιά τους κατά την εφηβεία και η στάση τους πιθανόν να πυροδοτεί ακόμα περισσότερη επιθετικότητα και επαναστατικότητα. Ο τρόπος που διαπαιδαγωγούσαν τα παιδιά τους μέχρι πρόσφατα φαίνεται να μην είναι αποτελεσματικός αυτή την περίοδο και οι υπερπροστατευτικές τακτικές ή ο έλεγχος που ασκούσαν στο παιδί τους κατά την παιδική ηλικία τώρα πιθανόν να ερμηνευθεί από τους έφηβους ως έλλειψη σεβασμού και εισβολή στην ιδιωτική τους ζωή. Δεν είναι εύκολο να εξευρεθεί η μέση λύση και να επιτευχθεί ισορροπία, ωστόσο η αποδοχή του σταδίου ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται το παιδί τους και της ανάγκης τους για περισσότερη ελευθερία και ανεξαρτησία είναι ένα πρώτο βήμα.       

 

2. Διατηρείστε την ψυχραιμία σας. Συχνά η αντιδραστική και εριστική συμπεριφορά των εφήβων μπορεί να πυροδοτήσει ανάλογες αντιδράσεις από τους γονείς. Ωστόσο, οι γονείς χρειάζεται να θυμούνται ότι οι ίδιοι αποτελούν πρότυπα για τα παιδιά τους. Αν, λοιπόν, ανταποκρίνονται με θυμό στις συμπεριφορές των έφηβων παιδιών τους θα συνεχίσουν να τροφοδοτούν το φαύλο κύκλο των συγκρούσεων μεταξύ τους. Αν, από την άλλη, μπορέσουν να ελέγξουν τις δικές τους αντιδράσεις και κατορθώσουν να ανταποκριθούν στο θυμό με νηφαλιότητα, με επίκεντρο την προαγωγή της επικοινωνίας, τότε το κλίμα στο οικογενειακό τους περιβάλλον θα βελτιωθεί και οι γονείς θα έχουν προσφέρει στα παιδιά τους ένα θετικό πρότυπο συμπεριφοράς. 

  

3. Δώστε τους χώρο και χρόνο να πειραματιστούν. Είναι σημαντικό για τους έφηβους, για να μπορέσουν να αναπτύξουν τις απαραίτητες ικανότητες που θα τους οδηγήσουν στην ανεξαρτησία, να αρχίσουν να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις. Μπορούν, για παράδειγμα, να αρχίσουν να αποφασίζουν μόνοι τους πού θα ξοδέψουν τα χρήματά τους ή να διαλέγουν μόνοι τους τους φίλους τους. Αυτό για να συμβεί χρειάζεται οι γονείς να τους παραχωρήσουν την απαραίτητη ελευθερία, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να είναι απόντες.  Αντιθέτως, οι γονείς πρέπει να είναι κοντά τους προσφέροντας την καθοδήγηση και τις συμβουλές τους σε σημαντικά ζητήματα όπως οι κίνδυνοι σε σχέση με τη χρήση ουσιών, τη σεξουαλική τους δραστηριότητα κ.ά. Όσο οι συμπεριφορές και οι επιλογές των εφήβων δεν θέτουν σε κίνδυνο την ψυχική και σωματική τους υγεία, οι γονείς χρειάζεται να δείξουν εμπιστοσύνη στα παιδιά τους και να τα αφήσουν να μάθουν από τις συνέπειες των επιλογών τους, είτε αυτές είναι θετικές είτε αρνητικές. Χρειάζεται, επίσης, να τα επαινέσουν όταν λάβουν μια υπεύθυνη απόφαση.

 

4. Παραμείνετε κοντά τους. Οι έφηβοι έχουν ανάγκη να γνωρίζουν ότι οι γονείς τους είναι εκεί και άμεσα διαθέσιμοι. Οι γονείς, λοιπόν, χρειάζεται να προσπαθήσουν να αφιερώνουν στα παιδιά τους έστω και μερικά λεπτά κάθε μέρα. Μια σύντομη συζήτηση κατά την ετοιμασία του φαγητού, για παράδειγμα, μπορεί να τους κρατήσει "συντονισμένους" με τα παιδιά τους, ώστε να γνωρίζουν τί συμβαίνει στην καθημερινότητά τους και να τους δώσουν το μήνυμα ότι είναι παρόντες και διαθέσιμοι όταν κι εφόσον τα παιδιά τους χρειαστούν. Ακόμα, οι γονείς μπορούν να εντάξουν στο πρόγραμμά τους ευκαιρίες ευχάριστης συναναστροφής με τα παιδιά τους, όπως το να παρακολουθήσουν μαζί μια ταινία, να πάνε μια βόλτα για καφέ ή παγωτό ή ακόμα και να προσφερθούν να μεταφέρουν τα παιδιά και τους φίλους τους από και προς ένα πάρτι. Τέτοιες μικρές ευκαιρίες συζήτησης σε ευχάριστο κλίμα με τον έφηβο μπορούν να ανοίξουν το δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ τους και να βοηθήσουν το γονιό να μάθει πολλά για την προσωπικότητα, τους φόβους και τις ανησυχίες του παιδιού του.

 

5. Θέστε και διατηρείστε κατάλληλα για την ηλικία τους όρια. Τα παιδιά γενικότερα, αλλά κυρίως οι έφηβοι, έχουν ανάγκη από όρια. Τα όρια τους προσφέρουν το αίσθημα της σταθερότητας, της προστασίας και της ασφάλειας. Λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία τους, οι γονείς χρειάζεται να θέτουν τέτοια όρια που να σέβονται και να επιτρέπουν στον έφηβο σταδιακά να αποκτήσει ένα αίσθημα ελευθερίας και ανεξαρτησίας. Η συνεχής εποπτεία από τους γονείς γεννά στους έφηβους εντονότερη αντιδραστικότητα. Επομένως, οι γονείς μπορούν σε συνεργασία με τους έφηβους και λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις, αλλά και τις ενστάσεις τους, να καθορίσουν τις επιτρεπόμενες και μη συμπεριφορές, αλλά και συγκεκριμένους κανόνες και συνέπειες για τη μη τήρησή τους. Οι κανόνες αυτοί μπορεί να αφορούν συγκεκριμένους σημαντικούς τομείς της καθημερινότητας όπως το χαρτζιλίκι, τις εξόδους, τη χρήση του τηλεφώνου ή του Η/Υ, αλλά και τις υποχρεώσεις τους σε σχέση με το σχολείο και την οικογένεια (όπως οι ώρες μελέτης ή η συμμετοχή τους στις δουλειές του σπιτιού), αφήνοντας ωστόσο κάποιους άλλους τομείς όπως το χτένισμα ή το ντύσιμο πιο ελεύθερους. Η συμμετοχή του έφηβου στη διαδικασία θέσπισης των κανόνων τον βοηθούν στο να αποδεχθεί πιο εύκολα τα σφάλματά του, καθώς και τις συνέπειες των πράξεών του, ενώ με τη θέσπιση και αποδοχή των συνεπειών των πράξεών τους καλλιεργείται στους έφηβους η υπευθυνότητα, η κριτική σκέψη και η ικανότητα λήψης αποφάσεων.

 

Συμπερασματικά, οι γονείς χρειάζεται να κατανοήσουν ότι πρέπει να προσαρμόσουν το γονικό τους ρόλο και τις γονικές τους συμπεριφορές στις νέες ανάγκες των παιδιών τους και να παραμείνουν κοντά τους, ακόμα κι όταν αυτά φαίνεται να τους απορρίπτουν. Η ευελιξία, η εμπιστοσύνη, ο σεβασμός, ο διάλογος και η συνεργασία αποτελούν κλειδί για μια καλύτερη σχέση μεταξύ γονιών και εφήβων. Ωστόσο, παρά τις όποιες προσπάθειές τους ο κίνδυνος εμφάνισης συναισθηματικών δυσκολιών κατά την εφηβεία είναι αυξημένος. Θα πρέπει, λοιπόν, οι γονείς να είναι σε "επιφυλακή" και να μην διστάσουν να ζητήσουν τη γνώμη κάποιου ειδικού όταν οι δικές τους προσπάθειες δεν έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Μπορούν οι ίδιοι να λάβουν συμβουλές για τον τρόπο διαχείρισης της κατάστασης ή να παροτρύνουν τα παιδιά τους να ξεκινήσουν συνεργασία με κάποιον ειδικό ώστε να λάβουν την απαραίτητη στήριξη και καθοδήγηση.

 

Από τη Ράνια Χατζηκώστα, Εγγεγραμμένη Κλινικός Ψυχολόγος

 

Αφήστε Σχόλιο